Nhân viên bán thời gian có phải đóng bảo hiểm xã hội không?

Quán cà phê, nhà hàng thường dùng nhiều nhân viên bán thời gian: sinh viên làm ca tối, nhân viên phục vụ cuối tuần, phụ bếp theo giờ. Trước đây, nhóm này thường không được tính vào diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Từ 01/07/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 đã thay đổi điều đó. Bài viết giúp chủ quán xác định nhân viên nào thuộc diện đóng và chi phí phát sinh là bao nhiêu.

Quy định mới từ 01/07/2025

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó có người lao động làm việc không trọn thời gian. Theo giải đáp của Báo Chính phủ, căn cứ khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người làm việc không trọn thời gian thuộc diện đóng bắt buộc khi đáp ứng đồng thời hai điều kiện.

Điều kiện 1: thời hạn hợp đồng

Làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 1 tháng trở lên. Tên gọi của văn bản không quan trọng: nếu văn bản có nội dung về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành của một bên thì vẫn được coi là hợp đồng lao động.

Điều kiện 2: tiền lương trong tháng

Tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất, tức mức tham chiếu. Theo Thư viện Pháp luật, mức tham chiếu hiện bằng mức lương cơ sở; từ 01/07/2026 là 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP.

Với nhân viên trả lương theo giờ, theo ngày hoặc theo tuần, tiền lương tháng được tính bằng đơn giá nhân với số giờ, ngày hoặc tuần làm việc trong tháng theo thỏa thuận trong hợp đồng.

Ví dụ xác định nhanh

Nhân viên	Hợp đồng	Lương tháng	Thuộc diện đóng?
Phục vụ ca tối, 25.500 đồng/giờ × 100 giờ	6 tháng	2.550.000 đồng	Có
Pha chế cuối tuần, 30.000 đồng/giờ × 64 giờ	3 tháng	1.920.000 đồng	Không, lương dưới mức tham chiếu
Phụ bếp dịp Tết	3 tuần	4.000.000 đồng	Không, hợp đồng dưới 1 tháng

Trường hợp tháng nào người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên thì không đóng bảo hiểm xã hội tháng đó, trừ khi hai bên thỏa thuận khác.

Tỷ lệ đóng năm 2026

Theo tổng hợp của LuatVietnam, tỷ lệ đóng áp dụng cho người lao động Việt Nam năm 2026 như sau:

Khoản	Chủ quán đóng	Nhân viên đóng
Hưu trí, tử tuất	14%	8%
Ốm đau, thai sản	3%	–
Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp	0,5%	–
Bảo hiểm y tế	3%	1,5%
Bảo hiểm thất nghiệp	1%	1%
Tổng	21,5%	10,5%

Với bảo hiểm thất nghiệp, Báo Dân trí dẫn Luật Việc làm 2025 cho biết lao động không trọn thời gian có tiền lương tháng từ mức tham chiếu trở lên cũng thuộc diện tham gia. Ngoài ra, doanh nghiệp còn đóng kinh phí công đoàn bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội theo Luật Công đoàn 2024.

Ví dụ: nhân viên phục vụ có tiền lương tháng 2.550.000 đồng.

• Chủ quán đóng: 2.550.000 × 21,5% = 548.250 đồng/tháng.
• Khấu trừ từ lương nhân viên: 2.550.000 × 10,5% = 267.750 đồng/tháng.

Chế tài khi không đóng

Nghị định 283/2026/NĐ-CP về xử phạt trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội có hiệu lực từ 10/09/2026, theo Báo Dân trí. Theo Báo Dân trí và VietnamPlus:

• Trốn đóng: phạt 18% đến 20% tổng số tiền trốn đóng, tối đa 75 triệu đồng với cá nhân và 150 triệu đồng với tổ chức. Hành vi này gồm đăng ký tiền lương đóng thấp hơn quy định, hoặc không đóng, đóng không đủ số đã đăng ký sau 60 ngày kể từ hạn đóng chậm nhất.
• Chậm đóng: phạt 12% đến 15% số tiền chậm đóng.
• Ngoài tiền phạt, chủ sử dụng lao động phải đóng đủ số tiền còn thiếu và nộp thêm 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày trốn đóng.

Tiền phạt không thay thế nghĩa vụ đóng. Nói cách khác, quán vừa bị phạt vừa phải truy đóng cho toàn bộ thời gian.

Những cách làm dễ gặp rủi ro

• Ký hợp đồng 29 ngày liên tiếp để né điều kiện "từ đủ 1 tháng". Khi công việc thực chất là liên tục, cách làm này dễ bị xem là né nghĩa vụ.
• Ghi lương trên hợp đồng thấp hơn thực trả để xuống dưới mức tham chiếu. Đây chính là hành vi đăng ký tiền lương đóng thấp hơn quy định.
• Nhân viên ký cam kết không đóng. Thỏa thuận này không loại trừ trách nhiệm của chủ sử dụng lao động.
• Không có hợp đồng bằng văn bản. Thiếu hợp đồng không làm mất quan hệ lao động, mà còn khiến quán khó chứng minh điều kiện thực tế khi có tranh chấp.

Việc cần làm ngay

• Lập danh sách toàn bộ nhân viên bán thời gian, ghi thời hạn hợp đồng và đơn giá lương.
• Tính tiền lương tháng theo số giờ hoặc ngày làm việc thỏa thuận trong hợp đồng.
• Đối chiếu với mức 2.530.000 đồng/tháng để xác định ai thuộc diện đóng.
• Rà lại hợp đồng: thời hạn, đơn giá, số giờ dự kiến phải khớp với thực tế.
• Với người thuộc diện đóng, đăng ký tham gia và đóng đúng hạn.
• Theo dõi các tháng nhân viên nghỉ từ 14 ngày làm việc trở lên để điều chỉnh.
• Đưa chi phí bảo hiểm vào bảng tính giá vốn nhân sự của quán.

Để ước tính tổng chi phí thật của một nhân viên, gồm lương, bảo hiểm và các khoản phát sinh, có thể dùng công cụ tính chi phí nhân viên miễn phí trên trang. Mẫu hợp đồng lao động bán thời gian tham khảo có tại mục Mẫu biểu.

Nguồn tham khảo

• Báo Chính phủ: Làm việc không trọn thời gian trong tháng có phải đóng BHXH?
• Xây dựng chính sách: 14 nội dung trọng tâm của Luật Bảo hiểm xã hội 2024
• VTV: Từ 1/7, người lao động làm việc không trọn thời gian cũng phải đóng BHXH bắt buộc
• Thư viện Pháp luật: Mức tham chiếu để đóng bảo hiểm xã hội từ 01/7/2026
• LuatVietnam: Tỷ lệ đóng BHXH năm 2026 của doanh nghiệp và người lao động
• Báo Dân trí: Tiền lương căn cứ đóng BHTN đối với lao động làm việc không trọn thời gian
• Báo Dân trí: Quy định mới về xử phạt doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội
• VietnamPlus: Trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc có thể bị phạt đến 150 triệu đồng
• LuatVietnam: Kinh phí công đoàn – đối tượng đóng, mức đóng