Đặt tên quán trùng hoặc gần giống thương hiệu khác: rủi ro và mức phạt

Đặt tên quán theo một thương hiệu đang nổi, hoặc thêm một chữ vào tên quán nổi tiếng ("Phở X Gia Truyền", "X Coffee 2"), là cách làm khá phổ biến để tận dụng sự quen thuộc của khách. Rủi ro là tên đó có thể đã được bảo hộ nhãn hiệu. Khi đó, chủ quán có thể bị phạt tiền, buộc tháo biển, đổi tên hộ kinh doanh, và mất toàn bộ chi phí đã bỏ ra cho biển hiệu, bao bì, trang mạng xã hội.

Bài viết giải thích khi nào tên quán bị coi là xâm phạm, mức phạt hiện hành và cách tự kiểm tra trước khi đặt tên.

Đăng ký kinh doanh được không có nghĩa là được dùng tên

Nhiều chủ quán nghĩ rằng hộ kinh doanh hoặc công ty đã được cấp giấy đăng ký với tên đó thì yên tâm. Thực tế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan sở hữu trí tuệ xem xét hai việc khác nhau. Nghị định 186/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/07/2026) sửa Nghị định 99/2013/NĐ-CP, bổ sung rõ biện pháp buộc thay đổi tên doanh nghiệp, tên hộ kinh doanh hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm trong tên khi tên đó xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Tức là tên đã đăng ký kinh doanh vẫn có thể bị buộc đổi.

Ba căn cứ để bị coi là vi phạm

1. Xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu

Theo khoản 1 Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ, các hành vi sau khi không được chủ nhãn hiệu cho phép bị coi là xâm phạm:

• Dùng dấu hiệu trùng với nhãn hiệu được bảo hộ cho dịch vụ trùng với danh mục đã đăng ký.
• Dùng dấu hiệu trùng cho dịch vụ tương tự hoặc liên quan, nếu có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc.
• Dùng dấu hiệu tương tự cho dịch vụ trùng, tương tự hoặc liên quan, nếu có khả năng gây nhầm lẫn.
• Dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng, kể cả dạng dịch nghĩa, phiên âm, cho bất kỳ hàng hóa, dịch vụ nào, nếu có khả năng gây nhầm lẫn hoặc gây ấn tượng sai về mối quan hệ với chủ nhãn hiệu.

Ví dụ: một nhãn hiệu cà phê đã đăng ký cho nhóm 43 (dịch vụ ăn uống). Quán trà sữa dùng tên gần giống, chỉ khác một chữ cái, vẫn có thể bị coi là dùng dấu hiệu tương tự cho dịch vụ liên quan.

2. Xâm phạm quyền đối với tên thương mại

Theo khoản 2 Điều 129, mọi hành vi dùng chỉ dẫn thương mại trùng hoặc tương tự với tên thương mại của người khác đã được sử dụng trước cho cùng loại hoặc tương tự dịch vụ, gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh, đều bị coi là xâm phạm. Theo điểm b khoản 3 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền đối với tên thương mại được xác lập trên cơ sở sử dụng hợp pháp, không cần đăng ký. Một quán lâu năm chưa đăng ký nhãn hiệu vẫn có thể dựa vào căn cứ này.

3. Cạnh tranh không lành mạnh

Theo Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ, dùng chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh, nguồn gốc thương mại, xuất xứ, chất lượng… là hành vi cạnh tranh không lành mạnh. "Chỉ dẫn thương mại" gồm nhãn hiệu, tên thương mại, biểu tượng, khẩu hiệu kinh doanh, kiểu dáng bao bì, nhãn hàng hóa. Hành vi "sử dụng" gồm cả gắn lên phương tiện dịch vụ, giấy tờ giao dịch, phương tiện quảng cáo. Điều 130 còn coi việc chiếm giữ, sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự nhãn hiệu, tên thương mại của người khác với dụng ý xấu là cạnh tranh không lành mạnh.

Điều này có nghĩa là không chỉ tên, mà cả cách phối màu, logo, đồng phục, kiểu ly giống hệt một thương hiệu khác cũng có thể là căn cứ để khiếu nại.

Mức phạt hành chính

Mức phạt nêu dưới đây là mức áp dụng với cá nhân, theo văn bản hợp nhất 01/VBHN-BKHCN năm 2024 của Nghị định 99/2013/NĐ-CP. Tổ chức bị phạt gấp 2 lần; mức tối đa là 250 triệu đồng với cá nhân và 500 triệu đồng với tổ chức. Nghị định 186/2026 sửa thẩm quyền xử phạt và biện pháp khắc phục, không thay đổi các khung tiền dưới đây.

Hành vi	Mức phạt với cá nhân	Căn cứ
Dùng dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu, tên thương mại trên biển hiệu, giấy tờ giao dịch, phương tiện kinh doanh, bao bì	10–20 triệu đồng	Khoản 15 Điều 11
Kinh doanh dịch vụ, hàng hóa xâm phạm, không xác định được giá trị	10–30 triệu đồng	Khoản 14 Điều 11
Kinh doanh dịch vụ, hàng hóa xâm phạm, có xác định giá trị	Từ cảnh cáo hoặc 0,5–2 triệu đồng (giá trị đến 3 triệu đồng) đến 200–250 triệu đồng (giá trị trên 500 triệu đồng)	Khoản 1–12 Điều 11
Dùng chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn trên biển hiệu, phương tiện dịch vụ, bao bì	5–15 triệu đồng	Điểm b khoản 15 Điều 14
Chiếm giữ, sử dụng tên miền gây nhầm lẫn với dụng ý xấu	5–20 triệu đồng	Điểm a khoản 16 Điều 14

Ngoài tiền phạt, biện pháp khắc phục hậu quả có thể gồm: buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên biển hiệu, bao bì, phương tiện kinh doanh; buộc tiêu hủy tem, nhãn, vật phẩm vi phạm; buộc thay đổi tên doanh nghiệp, tên hộ kinh doanh; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp. Với tên miền, Nghị định 186/2026 bổ sung biện pháp buộc hoàn trả, thu hồi hoặc ngăn chặn truy cập tên miền xâm phạm.

Trên thực tế, chi phí lớn nhất thường không phải tiền phạt mà là làm lại biển hiệu, in lại bao bì, xây lại trang mạng xã hội và mất nhận diện với khách quen.

Chủ nhãn hiệu cũng có thể khởi kiện dân sự yêu cầu chấm dứt hành vi và bồi thường thiệt hại. Trường hợp phức tạp nên hỏi luật sư sở hữu trí tuệ.

Cách tự kiểm tra trước khi đặt tên

1. Tra cứu nhãn hiệu trên công cụ tra cứu nhãn hiệu Việt Nam của Cục Sở hữu trí tuệ (mục "Tra cứu – Thống kê" trên ipvietnam.gov.vn). Tra tên chính, tên không dấu, tên viết liền, và các phiên bản gần giống.
2. Lọc theo nhóm: tập trung vào nhóm 43 (dịch vụ ăn uống), nhóm 30 và 32 nếu bạn bán sản phẩm đóng gói. Nhưng với thương hiệu rất nổi tiếng, tránh hẳn dù khác nhóm.
3. Tìm trên thực tế: tìm tên trên bản đồ số, ứng dụng giao đồ ăn, mạng xã hội để phát hiện quán đã dùng tên trước (căn cứ tên thương mại).
4. Tra tên miền và tên trang mạng xã hội trước khi in bất cứ thứ gì.
5. Tránh tên chỉ mô tả hoặc chỉ địa danh, vì vừa khó đăng ký cho mình, vừa dễ trùng với người khác.
6. Nộp đơn nhãn hiệu ngay khi chốt tên, trước khi làm biển hiệu. Xem hướng dẫn tại bài Đăng ký nhãn hiệu cho quán.

Nếu nhận được thư yêu cầu ngừng sử dụng tên

• Đề nghị bên gửi cung cấp số văn bằng bảo hộ, danh mục dịch vụ và ngày ưu tiên.
• Tự tra cứu để xác minh văn bằng còn hiệu lực và phạm vi bảo hộ.
• Tập hợp bằng chứng thời điểm quán bắt đầu dùng tên: hóa đơn, hợp đồng thuê, ảnh biển hiệu có ngày.
• Không tự ý tranh luận công khai trên mạng xã hội; hỏi luật sư trước khi trả lời bằng văn bản.

Việc cần làm ngay

• Tra cứu lại tên quán hiện tại trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu, kể cả khi quán đã mở nhiều năm.
• Rà logo, màu sắc, khẩu hiệu xem có giống thương hiệu nổi tiếng nào không.
• Kiểm tra tên miền và tài khoản mạng xã hội đang dùng.
• Nếu tên chưa ai đăng ký, nộp đơn nhãn hiệu cho tên của bạn.
• Lưu bằng chứng sử dụng tên từ ngày đầu.

Bài Đánh giá sức khỏe pháp lý có nhóm câu hỏi về thương hiệu giúp bạn rà nhanh các điểm trên.

Nguồn tham khảo

• Công báo Chính phủ – Văn bản hợp nhất 11/VBHN-VPQH Luật Sở hữu trí tuệ (phần 1)
• Công báo Chính phủ – Văn bản hợp nhất 11/VBHN-VPQH Luật Sở hữu trí tuệ (phần 2)
• Công báo Chính phủ – Văn bản hợp nhất 01/VBHN-BKHCN năm 2024 Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp
• Cổng văn bản Chính phủ – Nghị định 186/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 99/2013/NĐ-CP
• Báo Chính phủ – Sửa đổi, bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp
• Cục Sở hữu trí tuệ – Nhãn hiệu: thủ tục đăng ký, phí, thời hạn, hình thức nộp đơn