Ảnh, phông chữ, nhạc nền trên menu và mạng xã hội: quán cần xin phép gì?

Một bức ảnh món ăn tải từ Pinterest đặt vào menu, một phông chữ đẹp tải miễn phí để làm biển hiệu, một bản nhạc đang thịnh hành chèn vào video quảng cáo khai trương. Đây là những việc quán nào cũng làm, và cũng là những việc dễ vi phạm quyền tác giả nhất. Từ 15/02/2026, Nghị định 341/2025/NĐ-CP về xử phạt vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan có hiệu lực, với mức phạt tối đa 250 triệu đồng với cá nhân và 500 triệu đồng với tổ chức.

Bài viết giúp chủ quán phân biệt cái gì được dùng, cái gì phải xin phép, và khi thuê người thiết kế thì ai là chủ sở hữu sản phẩm. Về nhạc phát trong quán, xem bài riêng Quán cà phê mở nhạc trả bao nhiêu tiền bản quyền.

Nguyên tắc: tác phẩm được bảo hộ ngay khi tạo ra

Theo khoản 1 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt đã công bố hay chưa, đã đăng ký hay chưa. Một bức ảnh trên mạng không ghi tên tác giả, không có dấu bản quyền vẫn là tác phẩm được bảo hộ.

Điều 14 liệt kê các loại hình tác phẩm, trong đó có tác phẩm nhiếp ảnh, tác phẩm mỹ thuật và mỹ thuật ứng dụng (logo, minh họa, thiết kế bao bì), tác phẩm âm nhạc. Những thứ quán hay dùng đều thuộc diện này.

Theo khoản 2 Điều 20, người khai thác quyền tài sản như sao chép, làm tác phẩm phái sinh, truyền đạt đến công chúng qua mạng phải được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép và trả tiền bản quyền, trừ các ngoại lệ luật định. Đăng ảnh lên fanpage, in ảnh lên menu đều là sao chép hoặc truyền đạt tác phẩm.

Những thứ không được bảo hộ quyền tác giả

Khoản 3 Điều 15 Luật Sở hữu trí tuệ loại trừ quy trình, hệ thống, phương pháp hoạt động, khái niệm, nguyên lý, số liệu. Luật số 131/2025/QH15 bổ sung khoản 4 Điều 15, loại trừ thêm ý tưởng, khẩu hiệu, tên tác phẩm một cách độc lập.

Hệ quả thực tế: khẩu hiệu của quán không được bảo hộ bằng quyền tác giả. Muốn độc quyền một khẩu hiệu, cần xem xét đăng ký nhãn hiệu. Ngược lại, bạn cũng không vi phạm quyền tác giả chỉ vì dùng lại một ý tưởng trang trí, miễn là không sao chép tác phẩm cụ thể.

Ảnh lấy trên mạng

Nguồn ảnh	Có dùng cho menu, quảng cáo được không
Ảnh tự chụp món của quán	Được, quán là chủ sở hữu nếu người chụp là chủ quán hoặc nhân viên được giao nhiệm vụ
Ảnh thuê nhiếp ảnh gia chụp	Được, theo hợp đồng; xem mục thuê thiết kế bên dưới
Ảnh từ Google, Pinterest, trang của quán khác	Không, nếu chưa được chủ sở hữu cho phép
Ảnh từ kho ảnh có giấy phép	Được trong phạm vi giấy phép; đọc kỹ điều kiện dùng thương mại, dùng in ấn, yêu cầu ghi nguồn
Ảnh khách hàng đăng và gắn thẻ quán	Nên xin phép bằng tin nhắn và lưu lại trước khi đăng lại

Ngoài vấn đề bản quyền, dùng ảnh món ăn không phải của quán để quảng cáo còn có thể gây hiểu nhầm cho khách về món thật. Nên dùng ảnh thật của quán.

Tác giả còn có quyền nhân thân theo Điều 19: được nêu tên khi tác phẩm được sử dụng, và không cho người khác sửa đổi, cắt xén tác phẩm gây phương hại đến danh dự, uy tín của mình. Cắt ảnh, đè chữ, xóa tên tác giả trên ảnh của người khác làm tăng mức độ vi phạm.

Phông chữ

Phông chữ thường được phân phối kèm giấy phép sử dụng do nhà phát hành đặt ra. "Tải miễn phí" không có nghĩa là được dùng cho mục đích thương mại. Trước khi dùng một phông chữ cho biển hiệu, logo, bao bì hay menu, hãy:

• Tải từ trang của nhà phát hành hoặc thư viện có ghi rõ loại giấy phép.
• Kiểm tra giấy phép có cho phép dùng thương mại và dùng trong logo không.
• Lưu lại bản giấy phép tại thời điểm tải.
• Yêu cầu người thiết kế liệt kê phông chữ đã dùng và giấy phép tương ứng khi bàn giao.

Trường hợp giấy phép không rõ ràng, hãy chọn phông khác hoặc hỏi luật sư.

Nhạc nền video trên mạng xã hội

Một bản nhạc thương mại có ít nhất 2 lớp quyền: quyền tác giả của nhạc sĩ đối với tác phẩm âm nhạc, và quyền liên quan của nhà sản xuất bản ghi âm đối với bản thu cụ thể. Theo Điều 30 Luật Sở hữu trí tuệ, nhà sản xuất bản ghi âm có độc quyền sao chép và truyền đạt bản ghi âm đến công chúng, kể cả qua mạng.

Với video quảng cáo của quán:

• Dùng nhạc trong thư viện nhạc của chính nền tảng, trong phạm vi điều khoản nền tảng cho phép với tài khoản doanh nghiệp.
• Dùng nhạc từ kho nhạc có giấy phép thương mại, hoặc thuê sáng tác.
• Không tải một bài hát thịnh hành về rồi chèn vào video quảng cáo khi chưa có phép của các chủ thể quyền.
• Video bị nền tảng tắt tiếng hoặc gỡ là dấu hiệu cần dừng dùng bản nhạc đó.

Thuê thiết kế logo, menu, chụp ảnh: ai sở hữu?

Theo khoản 2 Điều 39 Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức, cá nhân giao kết hợp đồng với tác giả để sáng tạo tác phẩm là chủ sở hữu các quyền tài sản (Điều 20) và quyền công bố tác phẩm (khoản 3 Điều 19), trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Theo khoản 1 Điều 39, tổ chức giao nhiệm vụ cho người thuộc tổ chức mình cũng là chủ sở hữu các quyền này.

Tuy vậy, người thiết kế vẫn giữ các quyền nhân thân như đứng tên tác phẩm, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Và quy định "trừ trường hợp có thỏa thuận khác" có nghĩa là một hợp đồng hoặc điều khoản dịch vụ ghi "nhà thiết kế giữ bản quyền, khách hàng chỉ được sử dụng" sẽ thay đổi kết quả.

Hợp đồng thuê thiết kế nên ghi rõ:

1. Quán là chủ sở hữu toàn bộ quyền tài sản đối với sản phẩm cuối cùng và các phương án đã được chọn.
2. Người thiết kế cam kết tác phẩm là sáng tạo độc lập, không sao chép, và chịu trách nhiệm nếu xâm phạm quyền của người khác.
3. Danh sách phông chữ, ảnh, hình minh họa của bên thứ ba đã dùng, kèm giấy phép.
4. Bàn giao file gốc.
5. Người thiết kế đồng ý cho quán chỉnh sửa, phát triển logo sau này, và có hay không việc ghi tên người thiết kế.

Logo đồng thời nên được đăng ký nhãn hiệu. Quyền tác giả bảo vệ bản vẽ; nhãn hiệu bảo vệ việc dùng logo để phân biệt dịch vụ của quán.

Chế tài

Theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 15/02/2026, mức phạt tối đa là 250 triệu đồng với cá nhân và 500 triệu đồng với tổ chức; tổ chức bị phạt gấp 2 lần cá nhân với cùng hành vi. Theo Quản lý thị trường Lâm Đồng, điểm mới là mức phạt nhiều hành vi được phân tầng theo số lợi bất hợp pháp, thiệt hại gây ra cho chủ sở hữu quyền hoặc trị giá hàng hóa vi phạm, và số biện pháp khắc phục hậu quả được mở rộng lên 29 biện pháp. Theo LuatVietnam, biện pháp khắc phục gồm buộc nêu đúng tên tác giả, gỡ bỏ nội dung vi phạm trên môi trường mạng, tiêu hủy bản sao vi phạm. Chủ sở hữu quyền cũng có thể khởi kiện đòi bồi thường.

Việc cần làm ngay

• Rà menu, fanpage, website: đánh dấu mọi ảnh không do quán tự chụp hoặc thuê chụp.
• Thay ảnh không rõ nguồn bằng ảnh thật của quán.
• Lập danh sách phông chữ đang dùng trên biển hiệu, logo, bao bì và kiểm tra giấy phép.
• Rà các video quảng cáo có nhạc nền, gỡ hoặc thay nhạc không rõ quyền.
• Xem lại hợp đồng với người thiết kế logo, menu; bổ sung văn bản chuyển giao quyền nếu còn thiếu.
• Nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho logo nếu chưa làm.

Bạn có thể tham khảo các mẫu văn bản tại mục Mẫu biểu và tra cứu Luật Sở hữu trí tuệ tại mục Văn bản.

Nguồn tham khảo

• Công báo Chính phủ – Văn bản hợp nhất 11/VBHN-VPQH Luật Sở hữu trí tuệ (phần 1)
• Cổng văn bản Chính phủ – Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ
• LuatVietnam – Từ 15/02/2026, vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan phạt tối đa 500 triệu đồng
• Báo Chính phủ – Những hành vi nào bị xử phạt hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan?
• Cục Quản lý thị trường Lâm Đồng – Những điểm mới của Nghị định 341/2025/NĐ-CP