Hộ kinh doanh lo bị phạt thuế: Cục Thuế nói gì, chủ quán cần làm gì

Không ít chủ hộ kinh doanh quán ăn, quán cà phê tại Việt Nam đang lo lắng vì hàng loạt quy định thuế mới dồn dập có hiệu lực trong năm 2026, trong khi bản thân vẫn phải vừa vận hành quán vừa tự tìm hiểu quy định. Trả lời báo chí, Cục Thuế (Bộ Tài chính) khẳng định cơ quan thuế xác định rõ trách nhiệm đồng hành, hỗ trợ người nộp thuế trong giai đoạn chuyển đổi, thay vì chỉ tập trung xử phạt.

Vì sao hộ kinh doanh quán ăn, quán cà phê đang lo bị phạt thuế?

Nguyên nhân chính là sự thay đổi lớn về phương thức quản lý thuế diễn ra gần như cùng lúc. Từ đầu năm 2026, Việt Nam bỏ phương pháp thuế khoán đối với cá nhân, hộ kinh doanh, chuyển sang cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế. Song song đó, từ ngày 1/7/2026, hàng loạt nghị định, thông tư mới về thuế đồng loạt có hiệu lực. Một chủ doanh nghiệp có doanh thu năm gần 2 tỉ đồng tại Hà Nội chia sẻ tâm lý chung: vừa nghiên cứu xong quy định này đã phải tìm hiểu quy định khác, trong khi vẫn muốn chấp hành nghiêm túc nhưng "vừa làm vừa run".

Với hộ kinh doanh quán ăn, quán cà phê, việc chuyển từ nộp thuế khoán cố định sang tự kê khai theo doanh thu thực tế đòi hỏi ghi nhận sổ sách, chứng từ đầu vào - đầu ra chặt chẽ hơn hẳn trước đây, trong khi phần lớn hộ kinh doanh quy mô nhỏ chưa có bộ phận kế toán chuyên trách.

Cơ quan thuế có ưu tiên hướng dẫn thay vì phạt ngay không?

Có, theo hướng đề xuất từ giới chuyên môn và phản hồi của Cục Thuế. Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, cho rằng dù quy định thuế phải được thực hiện nghiêm túc để bảo đảm mục tiêu quản lý nhà nước, vẫn cần cơ chế chuyển tiếp phù hợp. Đề xuất cụ thể là trong khoảng 3-6 tháng đầu kể từ khi quy định mới có hiệu lực, nếu phát hiện sai sót nên ưu tiên hướng dẫn, thậm chí xem xét miễn trừ trách nhiệm, chưa xử phạt ngay đối với các trường hợp phù hợp.

Về phía cơ quan quản lý, Cục Thuế cho biết đang tiếp tục hoàn thiện các ứng dụng hỗ trợ kê khai, nộp thuế điện tử theo hướng đơn giản hóa thao tác, tận dụng dữ liệu sẵn có, tăng cường gợi ý, cảnh báo, hướng dẫn trực tuyến. Ngành thuế cũng đang xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về người nộp thuế, hình thành hồ sơ mức độ tuân thủ theo từng nhóm hộ kinh doanh, làm cơ sở để hỗ trợ đúng đối tượng, cảnh báo sớm và tập trung quản lý những trường hợp có rủi ro cao, thay vì kiểm tra dàn trải.

Những lỗi nào hiện chỉ bị phạt cảnh cáo, không phạt tiền?

Theo Cục Thuế, nhiều vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn hiện chỉ bị phạt cảnh cáo nếu có tình tiết giảm nhẹ và được khắc phục kịp thời, gồm:

• Nộp hồ sơ khai thuế quá hạn từ 1-5 ngày và có tình tiết giảm nhẹ.
• Lập sai loại hóa đơn đã giao cho người mua hoặc đã kê khai thuế, nhưng bên bán và bên mua tự phát hiện, lập lại hóa đơn đúng quy định trước khi cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định thanh tra, kiểm tra, và không ảnh hưởng đến việc xác định nghĩa vụ thuế.
• Khai báo mất, cháy, hỏng hóa đơn quá thời hạn từ 1-5 ngày kể từ ngày hết hạn khai báo theo quy định, có tình tiết giảm nhẹ.
• Làm mất, cháy, hỏng hóa đơn đã lập sai, đã xóa bỏ, trong khi người bán đã lập hóa đơn khác thay thế cho hóa đơn lập sai, xóa bỏ đó.

Đây là những lỗi kỹ thuật, phát sinh do sai sót hoặc chưa kịp thích ứng quy định mới, khác với các hành vi cố ý trốn thuế hoặc gian lận hóa đơn vốn có mức xử lý nghiêm khắc hơn nhiều.

Việc cần rà soát, chuẩn bị cho chủ quán F&B

• Rà soát lại hình thức kê khai, nộp thuế hiện tại của quán để xác nhận đã chuyển đúng sang cơ chế tự kê khai theo doanh thu thực tế, tránh nhầm lẫn với cách tính thuế khoán trước đây.
• Chuẩn hóa việc lưu chứng từ đầu vào (hóa đơn mua nguyên liệu, thuê mặt bằng, nhân công) và hóa đơn đầu ra để phục vụ kê khai chính xác, hạn chế sai sót khi lập, hủy hoặc thay thế hóa đơn.
• Nếu phát hiện lập sai loại hóa đơn hoặc kê khai chậm, chủ động sửa lại và khai bổ sung càng sớm càng tốt, trước khi có quyết định thanh tra, kiểm tra, để có cơ hội chỉ bị nhắc nhở thay vì phạt tiền.
• Theo dõi các kênh hướng dẫn chính thức của cơ quan thuế (ứng dụng kê khai điện tử, tài liệu hướng dẫn, hỏi - đáp trực tuyến) thay vì chỉ nghe truyền miệng, do quy định đang thay đổi liên tục trong giai đoạn chuyển đổi.
• Với hộ kinh doanh có doanh thu tăng nhanh hoặc mô hình phức tạp (nhiều điểm bán, có giao hàng qua ứng dụng), nên tham vấn kế toán hoặc luật sư thuế để xác định đúng nghĩa vụ và tránh rủi ro bị xếp vào nhóm rủi ro cao.

Kết luận

Trong giai đoạn chuyển đổi từ thuế khoán sang tự kê khai, hộ kinh doanh quán ăn, quán cà phê không đương nhiên bị phạt nặng ngay khi có sai sót kỹ thuật; nhiều lỗi liên quan nộp chậm hồ sơ hoặc hóa đơn hiện chỉ bị phạt cảnh cáo nếu có tình tiết giảm nhẹ và được khắc phục sớm, nhưng điều đó không thay thế việc chủ quán cần chủ động rà soát sổ sách, chứng từ để tuân thủ đúng ngay từ đầu.

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý.

Nguồn tham khảo: Thanh Niên